Nga – Mỹ và mớ 'bòng bong' Snowden

Trong khi tại Thượng viện Mỹ bắt đầu xuất hiện những ngôn ngữ yêu cầu tẩy chay Đại hội Thể thao thế giới mùa Đông Olympic Sochi 2014 để phản đối Nga trong vụ Edward Snowden, thì "Báo Độc lập" Nga ngày 18/7 đã đăng bài cho biết rất có thể cựu điệp báo Cơ quan tình báo Trung ương Mỹ (CIA) sẽ được cấp hộ chiếu là công dân Nga. Trạng sư Anatoly Kucherena, thành viên của Viện tầng lớp Liên bang Nga, người giúp đỡ Snowden rất nhiều trong việc xin lánh nạn tại Nga, cho biết ngay tại phi trường quốc tế Sheremetyevo, cựu viên chức CIA này đã nộp đơn xin tị nạn tạm bợ tại Nga cho các viên chức của Cơ quan thiên cư LB Nga (FMS). Trạng sư Kucherena cho biết Snowden song song cũng có thể đề nghị xin cấp quốc tịch Nga. Ngày nay, Snowden mới nộp đơn xin cấp tị nạn tạm bợ. Edward Snowden gặp các nhà hoạt động nhân quyền và trạng sư tại phi trường Sheremteyevo ở Moscow (Nga), ngày 12/7/2013. Ảnh: AFP/TTXVN Về kế hoạch đầy bí ẩn của Snowden, nhân vật bao lâu nay làm đau đầu giới truyền thông quốc tế cũng như những tay săn tin sừng sỏ, trạng sư Kucherena cho biết có thể, Snowden sẽ rời khỏi sứ xở Bạch Dương, trước khi chuyến thăm Nga vào tháng Chín tới của Tổng thống Mỹ Barack Obama bắt đầu. Song về lý thuyết, đơn xin cấp tị nạn nhất thời của Snowden sẽ được cơ quan sở quan Nga nghiên cứu trong thời kì từ năm ngày đến ba tháng theo đúng khuôn khổ luật pháp. Tờ báo cũng khẳng định có thể Snowden chọn lựa giải pháp xin cấp quốc tịch Nga, vì khả năng này cho phép xem xét hồ sơ nhanh hơn so với trường hợp xin lánh nạn chính trị. Tuy nhiên, các chính trị gia nức tiếng của Nga khuyến cáo rằng việc Nga đồng ý cấp quốc tịch cho Snowden cũng đồng nghĩa với việc Nga ưng ý làm xấu đi mối quan hệ với Mỹ. Cho dù đến nay, sau gần 1 tháng Snowden mắc kẹt tại “nhà tù” Sheremetyevo, Điện Kremlin và Nhà Trắng không chỉ một lần nhấn mạnh rằng: cuộc đào tẩu của cựu nhân viên CIA chẳng thể gây tổn hại cho quan hệ Nga-Mỹ. Trong khi Snowden thầm lặng “vạch định” kế hoạch mai sau của bản thân, thì Washington cũng đang thế khôn xiết nhằm xúc tiến Nga đồng ý trao trả “tù nhân bất đắc dĩ” này. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Patrick Ventrella tuyên bố rằngWashingtonđang nối thương thảo với Moscow theo các kênh pháp lý và ngoại giao từ cấp cao nhất là giữa tổng thống hai nước. Ông này đồng thời cũng dìm Mỹ chưa từng ký hiệp nghị dẫn độ nào với Nga, nhưng chính sách của hai nước thì không đổi thay, và Mỹ mong muốn Nga phân trần mĩ ý và trao trả Snowden cho Mỹ, theo ý thức tuân các nguyên tắc pháp lý quốc tế. Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng từng lớp trực thuộc FMS, ông Vladimir Volokh cho biết sau khi Snowden nộp đơn xin tị nạn nhất thời, và nếu được hài lòng, Snowden có thể ở Nga từ 1-6 tháng và có khả năng được gia hạn. Ngoại giả, sau khi chính thức yêu cầu được tị nạn tạm bợ, Snowden sẽ không thể bị dẫn độ sang Mỹ. Ông Volokh khẳng định: “Công ước quốc tế và các văn bản pháp luật, mà Nga chấp thuận tuân thủ, ngăn cấm việc dẫn độ công dân nước ngoài, trong trường hợp họ đang gặp nguy hiểm”. Ngoại giả, ông Volokh cũng cho biết rõ ràng hiện Snowden đang được đặt dưới sự bảo vệ quốc tế, và Cao ủy LHQ về người lánh nạn cũng có trách nhiệm bảo vệ nhân vật này. Luật sư Kucherena tin rằng đây chính là lý để Snowden không bị dẫn độ về Mỹ, còn bản thân kẻ đang sống cảnh “cá chậu chim lồng” ở Sheremetyevo, thì tin tức rằng anh ta sẽ sớm được “phóng thích”. Luật sư cố vấn của Snowden khẳng định: Snowden sẽ rời khỏi khu vực quá cảnh ở Sheremetyevo ngay sau khi anh này nhận được giấy công nhận của nhà chức trách Nga rằng đã nhận được đơn xin tị nạn tạm thời của Snowden, mà theo pháp luật, quá trình cấp giấy xác nhận này mất không quá 1 tuần. Sau đó, Snowden hoàn toàn có thể rời đến sống tại một khách sạn hoặc một trọng điểm dành cho người tị nạn và chỉ phải tuân các điều kiện để được nhập cư. Tuy nhiên, Luật sư Kucherena cũng khẳng định cho dù được nhận quy chế lánh nạn tạm thời hay lánh nạn chính trị, thì cũng không có nghĩa là Snowden sẽ được cấp hộ chiếu, và với giấy tờ mà Nga cấp, Snowden vững chắc không thể rời khỏi nước Nga, bởi người hưởng quy chế tị nạn tại Nga không được phép xuất cảnh. Theo ông Volokh, Snowden có thể được nhận quốc tịch Nga. Ông khẳng định quy chế tị nạn cho phép rút ngắn thời kì coi xét duyệt lời thỉnh cầu xin nhập quốc tịch Nga xuống còn 3 năm. Luật sư Kucherena cho biết lúc này Snowden không loại trừ khả năng sẽ yêu cầu để được cấp quốc tịch Nga. Điều kiện để được trở thành công dân Nga có nhẽ cũng không quá phức tạp, bởi trước đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh rằng chỉ cần “Snowden không nối có những hành động gây phương hại tới Mỹ” và “Nga không hài lòng bất kỳ hành động nào có thể làm tổn hại quan hệ Nga - Mỹ”. Trạng sư Kucherena khẳng định Snowden hoàn toàn hiểu rõ đề nghị của Tổng thống Putin và dĩ nhiên, để được ưng ý là công dân đất nước này, Snowden đủ “minh mẫn” để hiểu là phải tuân thủ các yêu cầu trên. Trong khi đó, Phó Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại trực thuộc Hội đồng Liên bang (thượng viện) Nga, ông Valery Shnyakin khẳng định Nga sẽ không thể cấp quy chế lánh nạn chính trị cho Snowden, thậm chí cao hơn nữa là trao cho anh ta quốc tịch Nga. Ông Shnyakin cho rằng trong “bài toán” Snowden, Nga chẳng thể đặt lợi ích quốc gia xuống hàng thứ hai. Nói một cách khác, Nga có thể dùng Snowden như một “con bài chính trị” để gây áp lực với Mỹ, song ông Shnyakin cũng thừa nhận “Snowden càng kéo dài thời kì lưu lại trên cương vực Nga, thì mối quan hệ Nga - Mỹ càng trở nên phức tạp hơn, và hai nước càng có thể phải chiến đấu với nhiều vấn đề mới nảy sinh hơn”. Một nghị sĩ khác của Nga cho rằng: “Chúng ta chẳng thể để vấn đề Snowden làm tổn hại tới tiến trình cải thiện mối quan hệ Nga - Mỹ, nhất là khi một số thượng nghị viên Mỹ đề xuất ý kiến tẩy chay Olympic Sochi 2014 do Nga đăng cai, cho dù Thượng viện Mỹ đã chưng những yêu cầu này”. Tổng thống Putin trong vấn đề này cũng khẳng định “mối quan hệ giữa các nhà nước quan yếu hơn nhiều so với những bàn cãi giữa các cơ quan an ninh của hai nước”. Người đứng đầu trọng điểm Công nghệ chính trị của Nga Igor Bunin thì cho rằng, Nga và Mỹ đang bị cuốn vào vòng xoắn cáo giác lẫn nhau, bắt nguồn từ vụ lình xình Snowden. Và hai bên không ngừng gây áp lực: cụ thể Nga đe dọa sẽ cấp quốc tịch cho Snowden, trong khi phía Mỹ dọa rằng Tổng thống Obama sẽ tẩy chay không tới St Petersburg vào tháng Chín. Rút cuộc, "Báo Độc lập" dùng lời của ông Bunin để kết luận rằng Nga và Mỹ đang bị cuốn vào một vòng xoáy ngoại giao khôn cùng quanh quẩn: khi phía Nga dọa sẽ cấp quốc tịch cho Snowden nếu Mỹ có những hành động không thiện ý nhằm vào Nga, trong khi phía Mỹ dọa nếu Nga cấp quốc tịch cho Snowden, thì Mỹ sẽ áp dụng những hành động không thiện chí. Dư luận chắc còn phải đợi chờ không rõ Nga và Mỹ sẽ gỡ rối mớ bòng bong này bằng cách nào?! QuếAnh(P/v TTXVN tại Moscow)